Objawy i diagnostyka raka nerki

Co to jest rak nerki?

Rak nerki, zwany jest także rakiem nerkowokomórkowym lub gruczolakorakiem nerki. Jest to nowotwór złośliwy, który powstaje w obrębie nerek – parzystego narządu położonego w okolicy lędźwiowej. Zadaniem nerek jest filtrowanie krwi i w ten sposób oczyszczanie jej ze szkodliwych dla organizmu produktów przemiany materii. Produktem filtracji jest mocz.

Najczęstszym typem histologicznym raka nerkowokomórkowego jest występujący w ok. 85% przypadków raka tego narządu rak jasnokomórkowy. Drugim co do częstości występowania jest rak brodawkowato komórkowy stanowiący ok. 10-15% rozpoznań. Pozostałe postaci histologiczne są rzadsze - raki chromofobne, z przewodów wyprowadzających i inne to zaledwie 2% raków nerki.

Najczęstsze objawy choroby

Rak nerkowokomórkowy na wczesnych etapach rozwoju choroby często przebiega bez żadnych objawów. W połowie przypadków obecność guza w nerce jest stwierdzana przypadkowo.

Niepokój powinny budzić następujące objawy:

krwawienie z moczem,
bóle okolicy lędźwiowej
obecność wyczuwalnego guza w brzuchu

Inne częste objawy to:

niedokrwistość (anemia),
bóle kości
kaszel
podwyższona ciepłota ciała (stany podgorączkowe i gorączka bez objawów infekcji)
uczucie osłabienia
brak apetytu i utrata masy ciała.

Wśród objawów zaawansowanego raka nerki należy wspomnieć także podwyższone stężenie wapnia w surowicy krwi - jest to stan wymagający pilnej interwencji lekarza. Część objawów raka nerki jest spowodowana przez substancje biologiczne wydzielane przez guz, które działają szkodliwie na organizm pacjenta.

Rozpoznanie choroby

W większości przypadków podejrzenie raka nerki powstaje po wykonaniu badania ultrasonograficznego (USG) jamy brzusznej. Badanie ultrasonograficzne pozwala na trafne rozpoznanie 90% przypadków. W badaniu USG często opisywane są torbiele w nerkach, które zwykle nie wymagają leczenia tylko obserwacji poprzez powtarzane badania ultrasonograficzne. W przypadku stwierdzenia zmiany guzowatej podejrzanej o charakter nowotworowy należy zwykle wykonać badanie tomograficzne (TK – tomografia komputerowa) z zastosowaniem kontrastu dożylnego, umożliwia to uwidocznienie 95% guzów.

Inną możliwością diagnostyczną jest badanie metodą magnetycznego rezonansu jądrowego (NMR, MR), które pozwala na dobrą ocenę guzów nerki, ale pod warunkiem, że nie są to zmiany małe (<5-10 mm średnicy).

W przypadku podejrzenia zmiany nowotworowej w nerce konieczna jest konsultacja chirurga urologa pod kątem jej operacyjnego usunięcia. Mniejsze guzy można usuwać oszczędzając część zdrowej nerki, w przypadku dużych guzów zazwyczaj konieczne jest wycięcie całej nerki. Ostateczne rozpoznanie nowotworu można postawić jedynie na podstawie badania histopatologicznego (tj. badania pobranej tkanki nowotworu pod mikroskopem).


Badania przesiewowe

Obecnie nie istnieją zalecenia dotyczące rutynowych badań przesiewowych. Także w Polsce nie działa program przesiewowy w kierunku wykrycia raka nerki. Jednak każdy może indywidualnie przedyskutować wykonanie badań kontrolnych ze swoim lekarzem.


Ocena stopnia zaawansowania i złośliwości

W ocenie stopnia zaawansowania stosuje się skalę TNM, gdzie T oznacza zaawansowanie guza w nerce, N – stan węzłów chłonnych, M – obecność przerzutów odległych.

W celu określenia stopnia zaawansowania i doboru optymalnego leczenia do stanu pacjenta wykonuje się następujące badania:

Badanie lekarskie.
Badanie USG jamy brzusznej, badanie tomograficzne (TK) lub MR jamy brzusznej.
Badania obrazowe klatki piersiowej (np. RTG klatki piersiowej lub TK klatki piersiowej).
Scyntygrafia kości, RTG kości w przypadku podejrzenia przerzutów do kości.
Tomografia komputerowa lub badanie rezonansu magnetycznego (MR) mózgu w przypadku podejrzenia przerzutów do mózgu.
Przed usunięciem nerki konieczna jest ocena funkcji drugiej nerki (np. w urografii lub scyntygrafii dynamicznej nerek.
Oznaczenie morfologii, badań ogólnych krwi z uwzględnieniem m.in. czynności wątroby, nerek i stężenia wapnia we krwi.
Badanie histopatologiczne (mikroskopowe) usuniętej nerki, w części przypadków stosuje się badanie cytologiczne (komórek pobranych cienką igłą w trakcie zabiegu biopsji guza).

Stopień złośliwości nowotworu oznacza lekarz histopatolog na podstawie obrazu tkanki nowotworowej pod mikroskopem. Zgodnie ze skalą Fuhrman wyróżnia się 4 stopnie złośliwości. Im wyższa punktacja, tym wyższy jest stopień złośliwości, a zatem przewidywany bardziej agresywny przebieg choroby.