Wprowadzenie

Dym tytoniowy jest silnie toksyczną i rakotwórczą substancją. Zawiera co najmniej 40 substancji mogących zainicjować lub promować proces nowotworowy. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) określa dym tytoniowy jako kancerogen najwyższej klasy (klasy A).

W opracowanym w połowie lat 90. we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO) modelu dotyczącym zdrowotnych i ekonomicznych kosztów palenia w kilku krajach europejskich[1], oszacowano, że jeśli obserwowane w tym okresie w Polsce wskaźniki palenia nie ulegną zmniejszeniu, to w najbliższych 20 latach na choroby odtytoniowe umrze około 12% (1,2 mln) obecnie palących Polaków.

Palenie tytoniu stanowi od lat największą, osobną i niezależną, lecz możliwą do prewencji przyczynę umieralności dorosłej ludności Polski. Szacunki epidemiologiczne pokazują, że w 2000 r. palenie tytoniu było przyczyną ok. 69 tys. zgonów w Polsce (57 tys. u mężczyzn i 12 tys. u kobiet), z czego ok. 43 tys. (37 tys. u mężczyzn i 6 tys. u kobiet) stanowiły zgony przedwczesne (w wieku 35-69 lat). Proporcja przedwczesnych zgonów odtytoniowych była szczególnie wysoka wśród mężczyzn. W całej populacji mężczyzn w wieku 35-69 lat zgony na wszystkie schorzenia odtytoniowe stanowiły w tym czasie 38% wszystkich zgonów w tej kategorii wieku, przy czym proporcja ta wynosiła 55% dla nowotworów.

Częstość palenia. Wyniki przeprowadzonych w 2009 r. ogólnopolskich badań ankietowych[2] pokazują, że w populacji mężczyzn odsetek codziennie palących wynosił 29%, okazjonalnie (niecodziennie) palących – 1%, ekspalaczy (mężczyzn, którzy zaprzestali codziennego palenia) – 18%, a niepalących – 44%.

Palenie tytoniu jest zjawiskiem silnie zróżnicowanym społecznie.

Wiek jest jednym z najsilniejszych czynników różnicujących codzienne palenie wśród mężczyzn w Polsce (ryc. 1). Najrzadziej codziennie palą mężczyźni w wieku 15-19 lat (14%). W kolejnych grupach wieku częstość codziennego palenia w populacji mężczyzn rośnie (26% w grupie wieku 20-29 lat, 43% w grupie wieku 30-39 lat), osiągając najwyższy odsetek u mężczyzn w wieku 40-49 lat (52%). W starszych grupach wieku odsetek codziennie palących mężczyzn zaczyna spadać (40% w grupie wieku 50-59 lat), osiągając poziom 29% u mężczyzn w wieku 60 i więcej lat.

Bierne narażenie mężczyzn na dym tytoniowy

Badanie z 2009 r. pokazało, że częstość biernej ekspozycji na dym tytoniowy w pracy i domu jest kilkukrotnie wyższa w populacji osób palących niż niepalących mężczyzn. Oznacza to, że zdrowotne ryzyko częstego, intensywnego i długotrwałego palenia tytoniu może kumulować z ryzykiem częstej biernej ekspozycji na dym tytoniowy wśród palących mężczyzn.

Ostrożne szacunki z 2002 r. pokazały, że z powodu biernego palenia zmarło w tym czasie co najmniej 1826 niepalących Polaków. 27% zgonów u niepalących wynikających z zanieczyszczenia dymem tytoniowym środowiska domowego to zgony przedwczesne (przed 65. rokiem życia).

[1] HECOS – Health and Economic Cost of Smoking

[2] Badanie wykonane w dniach 23-26 lipca 2009 r. przez TNS OBOP na zlecenie Fundacji „Promocja Zdrowia” w ramach projektu TICI. Badanie przeprowadzono metodą wywiadu kwestionariuszowego na reprezentatywnej 1003-osobowej próbie ludności Polski powyżej 15. roku życia.